Een lekkende kraan in de caravan is een klassieker: je rijdt het kampeerveld op, draait de watertoevoer open en ontdekt dat de mengkraan druppelt, niet goed sluit of helemaal niets doet. Gelukkig is het repareren van een caravankraan in de meeste gevallen een klusje van een halfuur met gereedschap dat je toch al aan boord hebt.
Caravankranen wijken op een paar punten af van kranen thuis. Ze zijn lichter (vaak van kunststof) en bevatten vrijwel altijd een microschakelaar die de 12V-dompelpomp of drukwaterpomp aanstuurt. Dat betekent: als je de binnenkant van een kraan vervangt, let dan goed op die schakelaar. Verkeerd terugplaatsen en de pomp start niet meer.
Zo werkt de kraan in je caravan (en waarom hij kapotgaat)
De meeste caravankranen uit de afgelopen vijftien jaar zijn mengkranen met een cartouche binnenin. Die cartouche bestaat uit twee keramische schijfjes die over elkaar schuiven en zo de hoeveelheid en temperatuur van het water regelen. Keramiek is duurzaam, maar kalkaanslag, zand in het water of een vorstperiode zonder winterklaarmaking kunnen de schijfjes beschadigen of de afdichtingen doen scheuren.
Oudere caravans (voor pakweg 2005) hebben soms nog kranen met rubberen kraanleertjes. Die werken anders: een rubberen ring wordt aangedrukt tegen een messingzitting. Slijtage, hitte en kalk vreten het rubber aan. Het goede nieuws: een nieuw kraanleertje kost minder dan een euro en is in elke bouwmarkt verkrijgbaar.
De cartouche van een moderne mengkraan zit in een kunststof of messingen behuizing. Boven de cartouche zit een borgmoer of een klemring. Rondom de cartouche zitten O-ringen die de aansluiting waterdicht houden. Elk van die onderdelen kan na jaren kamperen de oorzaak zijn van een lek.
Caravankranen werken op lage waterdruk: een dompelpomp levert doorgaans 0,8 tot 1,5 bar, een drukwaterpomp circa 1,5 tot 2,5 bar. Dat is beduidend lager dan de 3 tot 4 bar bij kranen thuis. Kranen voor caravans zijn hier specifiek op afgestemd; je kunt een huiskraan niet zomaar inbouwen zonder de microschakelaar mee te nemen.
Casus 1: de kraan druppelt als hij dicht is
Dit is de meest voorkomende klacht. Je zet de kraan dicht, maar er blijft een straaltje of druppel water komen. De oorzaak zit bijna altijd in de cartouche. Bij een mengkraan met keramische schijven is er kalkaanslag tussen de twee schijfjes gekomen, of is de siliconenring aan de onderkant van de cartouche verhard en niet meer waterdicht.
De aanpak is als volgt. Sluit eerst de watertoevoer af (de afsluitkraan onder het aanrecht of het ventiel op het waterreservoir). Open daarna de kraan zodat eventueel restwater wegloopt. Verwijder het afdekkapje bovenop de hendel, dit zit er meestal op met een drukknop of een klein schroefje. Onder dat kapje zit een penskop- of platkopschroef van de hendel. Draai die los, trek de hendel omhoog en je ziet de borgmoer of klemring van de cartouche.
Met een steeksleutel (of een speciale cartrouchetrekker, maar een 24 of 27 mm-sleutel doet het ook) draai je de borgmoer los. Trek de cartouche er dan rechtstreeks uit. Je herkent hem aan de cilindrische kunststofbehuizing met twee wateraansluitingen aan de onderkant. Neem de cartouche mee naar een caravanspeciaalzaak of zoek het merk en het model op (vaak gestempeld op het kunststof) om een identieke vervanger te bestellen. Merken als Teka, Grohe en ook goedkopere campingmerken leveren vervangcartouches voor een prijs van vijf tot twintig euro.
Alternatief: als de cartouche zelf nog goed oogt, reinig de keramische schijfjes dan met een doek gedrenkt in citroenzuuroplossing (één eetlepel citroenzuur op 200 ml water). Vervang de siliconenring aan de onderkant als die plat of gescheurd is. O-ringen zitten in elk goed gesorteerd kampeerwinkel als onderdelenset.
Monteer alles in omgekeerde volgorde terug. Draai de borgmoer vast maar niet te hard: keramiek breekt bij te veel kracht. Zet de watertoevoer open, controleer op lekken en test de hendel. In verreweg de meeste gevallen is de druppel hiermee weg.
Casus 2: de kraan loopt niet goed dicht bij de aansluiting (lek onder de gootsteen)
Je ziet waterplekken onder het aanrecht, niet bij de uitloop maar bij de aansluitslangen achter in de kast. Dit is een ander probleem. Hier lekken de slangverbindingen of de O-ringen op de aansluitnippels van de kraan zelf.
Caravankranen worden doorgaans aangesloten met flexibele kunststof of rubberen slangen, vastgezet met een klemmoer of een bajonetsluitingen. De trillingen van het rijden zorgen er na jaren voor dat de verbindingen loszitten of dat de O-ringen op de nippels van de kraan verhard zijn.
Draai de aansluitslangen los, controleer de O-ringen en vervang ze als ze plat, gescheurd of hard aanvoelen. Gebruik O-ringen van de juiste maat: meet de buitendiameter en de dikte met een schuifmaat. Smeer nieuwe O-ringen licht in met siliconenvet (geen vaseline, dat tast rubber aan). Draai de slangen terug vast, maar ook hier geldt: hand- en kwartslag extra is genoeg. Te hard aandraaien knipt de O-ring door.
Controleer ook de slangen zelf. Barstige of zachte plekken in de flexibele slang betekenen dat de slang aan vervanging toe is. Nieuwe aansluitslangen zijn verkrijgbaar in caravanspeciaalzaken, doorgaans als kant-en-klare set met de juiste aansluitmaten.
Let op bij herbevochtiging na de winter: als de caravan enkele maanden droog heeft gestaan, zijn de O-ringen tijdelijk wat stijver. Loop het gehele watersysteem even door door een paar liter water te pompen voordat je de verbindingen onder druk beoordeelt.
Casus 3: de kraan geeft geen of te weinig water, maar de pomp draait
De pomp is actief te horen maar er komt nauwelijks water uit de kraan. Dit probleem zit zelden in de kraan zelf, maar de kraan is wel het eerste wat je controleert. Sommige mengkranen hebben een ingebouwde stroomversterker (een klein gaasfilter of schuimrubberje in de uitloop). Dat filter kan verstopt raken door kalkresten, biofilm of zand uit een drinkwaterreservoir dat niet schoon genoeg is geweest.
Schroef de uitloopmond van de kraan los (linksdraaien) en spoel het filter af onder de kraan of laat het twintig minuten weken in citroenzuuroplossing. Daarna duidelijk spoelen en terugplaatsen.
Is het filter schoon maar de druk nog altijd laag, controleer dan of alle afsluitkranen in het systeem volledig open staan. Controleer ook de aansluiting van de dompelpomp: een loszittend pomp-zuigfilter of een luchtzak in de leiding kan hetzelfde symptoom geven. Zie ook het artikel over de caravan kraan aansluiten voor de juiste volgorde van het vullen en ontluchten van het systeem.
Stap-voor-stap: cartouche vervangen in 9 stappen
Hieronder de volledige procedure voor het vervangen van een cartouche in een standaard caravanmengkraan. Dit geldt voor de meeste enkelhendige kranen van gangbare campingmerken.
- Watertoevoer afsluiten. Draai de hoofdkraan op het waterreservoir dicht of schakel de pomp uit. Open de kranenhendel even om de druk te laten ontsnappen.
- Afdekkapje verwijderen. Zoek het kleine plastic kapje bovenop de hendel (rood/blauw of neutraal). Druk het er met een kleine schroevendraaier uit of schroef het los.
- Bevestigingsschroef losmaken. Onder het kapje zit een penskopschroef (veelal M4 of M5). Draai hem los en trek de hendel omhoog van de cartouche.
- Borgmoer verwijderen. Gebruik een pijpsleutel of steeksleutel (maat 24-27 mm, afhankelijk van merk). Draai de borgmoer tegen de klok in los.
- Cartouche uitnemen. Trek de cartouche recht omhoog. Let op de oriëntatie: de pijl of markering moet bij terugplaatsing dezelfde kant op wijzen. Maak een foto als je twijfelt.
- Cartouche inspecteren. Controleer de keramische schijfjes op krassen en de O-ringen op slijtage. Als de schijfjes gebroken zijn, is vervanging de enige optie. Zijn ze alleen vervuild: reinig met citroenzuur.
- Nieuwe cartouche gereed maken. Smeer de O-ringen licht in met siliconenvet. Controleer of de waterinlaten van de nieuwe cartouche op de juiste positie staan ten opzichte van de aansluitingen in het kraanhuis.
- Cartouche plaatsen en borgmoer vastzetten. Druk de cartouche recht naar beneden. Draai de borgmoer met de hand vast, dan een kwartslag met de sleutel. Niet overdrijven.
- Hendel terugplaatsen en testen. Bevestig de hendel, draai het schroefje vast en klik het kapje terug. Open de watertoevoer en test op lekkage bij de borgmoer, bij de aansluitslangen en bij de uitloop.
Welk gereedschap en welke onderdelen heb je nodig?
Houd bij het repareren van een caravankraan de volgende materialen bij de hand. De meeste zitten toch al in een basisborduurkistje voor de caravan.
| Onderdeel / gereedschap | Waarvoor | Opm. |
|---|---|---|
| Vervangcartouche (merk-specifiek) | Druppelende mengkraan, versleten keramiek | Let op merk en maat; meenemen naar winkel of opzoeken op stempel |
| O-ringen assortiment (rubber/EPDM) | Lek bij aansluitingen en nippels | Set van diverse maten, ca. 3-8 euro bij kampeerspeciaalzaak |
| Kraanleertje (rubber) | Oudere kraan met spindel | Maat 1/2 inch of 3/8 inch, afhankelijk van kraan |
| Siliconenvet | O-ringen insmeren | Geen vaseline: dat tast EPDM aan |
| Steeksleutel 24-27 mm of pijpsleutel | Borgmoer cartouche losmaken | Een verstelbare waterpomptang werkt ook, met lap ertussen |
| Kleine platte schroevendraaier | Afdekkapje aftikken of losschroeven | Penskopdop (M4/M5) voor hendel |
| Citroenzuuroplossing | Kalk van keramische schijfjes en filter lossen | 1 eetlepel op 200 ml water; 20 min. weken |
| PTFE-tape (teflontape) | Schroefdraadverbindingen waterdicht maken | Niet gebruiken op O-ringverbindingen |
Mis je de juiste cartouche ter plekke op de camping? Dan kun je tijdelijk met een rubberstrip en een O-ring de lek dichten als noodoplossing. Dit is echter echt tijdelijk: plan de vervanging voor je weer op pad gaat. Kijk voor onderdelen ook eens in het assortiment van Obelink, Caravancentrum of gespecialiseerde online partijen zoals caravanonderdelenshop.nl of waterlandonderdelen.nl.
Wanneer is vervanging beter dan reparatie?
Repareren loont vrijwel altijd als de kraan jonger is dan vijf tot zeven jaar en de schade beperkt is tot de cartouche of O-ringen. Een vervangcartouche kost vijf tot twintig euro; een complete nieuwe caravankraan (inclusief microschakelaar) kost tussen de dertig en honderdvijftig euro afhankelijk van merk en type.
Maar er zijn drie situaties waarin je beter direct een nieuwe kraan monteert:
- Messingen of kunststof kraanhuis is gebarsten. Barstjes in de behuizing zijn niet betrouwbaar te dichten. Zeker als de schade bij de aansluiting zit, heb je het risico op een plotselinge volledige lekkage.
- De microschakelaar werkt niet meer. Als de pomp niet meer start bij het openen van de kraan, maar de pomp zelf functioneert, zit de fout in de ingebouwde microschakelaar. Vervanging van alleen de schakelaar is technisch mogelijk maar arbeidsintensief; een nieuwe kraan is dan voordeliger.
- Onderdelen zijn niet meer leverbaar. Sommige merkloze campingkranen van meer dan tien jaar oud hebben geen reserveonderdelen meer in omloop. Als de cartouche niet meer te vinden is, is vervanging door een universeel model de pragmatische keuze.
Kijk voor inspiratie over schade aan andere onderdelen ook naar zelf schade aan je caravan repareren: veel aanpakken overlappen met wat je ook voor een kraanklus kunt gebruiken.
Voorkomen is beter: onderhoudstips voor kranen in de caravan
Een paar kleine gewoontes houden je caravankraan jarenlang in goede staat.
Winterklaar maken: het vergeten af te tappen van het watersysteem voor de winter is de meest voorkomende oorzaak van kapotte kranen. Bevriezend water zet uit en barst kunststof kranen en cartouches van binnenuit. Tap het systeem volledig af of blaas het leeg met perslucht (maximaal 0,5 bar). Zie ook het artikel over caravan ramen repareren voor meer tips over vorstbeschadiging en winterklaarmaking in het algemeen.
Kalk aanpakken: als je regelmatig op campings staat met hard water (calcium boven de 150 mg/l, vaak in Zuid-Nederland, Duitsland en delen van Frankrijk), loont het om de uitloopmond elk jaar schoon te maken. Trek de stroomversterker eruit, week hem twintig minuten in citroenzuur en spoel schoon. Dat voorkomt dat kalk de keramische schijfjes blokkeert.
Rijden en trillingen: controleer aan het begin van elk seizoen even of de aansluitslangen niet losgetrild zijn. Een kwarttje extra aandraaien duurt dertig seconden en voorkomt waterplekken in de kast.
Langdurige stalling: staat de caravan langer dan drie maanden stil, laat de kraan dan halfopen staan of beweeg de hendel elke paar maanden om te voorkomen dat de keramische schijfjes vastgroeien. Dit is een bekende tip bij caravanforums en slaat op dezelfde logica als het bewegen van andere bewegende onderdelen in opslag. Meer over stallingszorg vind je via zonnepanelen voor je caravan en de bredere onderhoudspagina’s op deze site.
Juiste reinigingsmiddelen: gebruik voor het reinigen van het watersysteem uitsluitend producten die geschikt zijn voor drinkwatersystemen. Agressieve middelen als bleekwater (in hoge concentratie) kunnen O-ringen aantasten. Caravanspeciaalzaken verkopen kant-en-klare reinigingstabletten die veilig zijn voor rubber en kunststof.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een cartouche en een kraanleertje?
Een cartouche is de moderne variant: een cilindrische inzetstuk met twee keramische schijfjes die de waterstroom regelen. Een kraanleertje is het oudere systeem waarbij een rubberschijfje tegen een metalen zitting wordt aangedrukt door een spindel. Caravans van voor circa 2005 hebben soms nog kraanleertjes; nieuwere modellen bijna altijd een cartouche. Beide zijn te vervangen, maar de aanpak verschilt. Bij een kraanleertje draai je de spindel los en schroef je het oude leertje eraf; bij een cartouche haal je het hele inzetstuk eruit.
Kan ik een gewone huiskraan inbouwen in mijn caravan?
Dat is niet aan te raden. Caravankranen hebben een ingebouwde microschakelaar die de 12V-dompelpomp activeert zodra je de hendel opendraait. Een gewone huiskraan heeft die schakelaar niet, waardoor je pomp niet start. Bovendien is het kraanhuis van huiskranen ontworpen voor 3-4 bar waterdruk; caravansystemen werken op 0,8 tot 2,5 bar. Een verkeerde kraan kan leiden tot een te hoge of te lage druk, met lekken als gevolg. Gebruik altijd een kraan die specifiek voor caravan- of campergebruik is gemaakt.
Mijn kraan druppelt maar het is al een dure nieuwe cartouche. Wat nu?
Als een nieuwe cartouche het druppelen niet oplost, kijk dan naar de O-ringen op de aansluiting van de cartouche zelf. Soms zit er een dunne rubber siliconenring aan de onderkant van de cartouche die niet is meegeleverd of die scheef is geplaatst. Controleer ook of de borgmoer voldoende is aangedraaid: een kwartslag te weinig is al genoeg voor een kleine lek. Is ook dit in orde, dan kan er een haarscheur in het kraanhuis zijn. Neem de kraan mee naar een caravanspeciaalzaak voor inspectie.
Hoe weet ik welke cartouche ik nodig heb?
Kijk of er een merk en type op de cartouche zelf staat (stempel aan de zijkant of onderkant). Gangbare campingmerken zijn Teka, Damixa, Grohe en diverse huismerken van caravanfabrikanten. Meet ook de hoogte en diameter van de cartouche met een schuifmaat voordat je hem koopt. Neem bij twijfel de oude cartouche mee naar de winkel. Online caravanonderdelenspecialisten hebben zoekmachines waarbij je merk en modeljaar van de caravan kunt invoeren om de juiste cartouche te vinden. Zit je er niet uit, dan kan een erkend caravanonderhoudsbedrijf de juiste maat bepalen. Bekijk ook de informatie bij caravan kraan aansluiten voor meer detail over aansluitingen.
Is het gevaarlijk om een lekkende kraan niet snel te repareren?
Een langdurig druppelende kraan veroorzaakt optrekkend vocht in het keukenblok en de omliggende constructie. Vochtige houten constructies in de caravan zijn een directe oorzaak van schimmelvorming en rotten. De schade aan de wand of vloer rondom het aanrecht kan na enkele maanden neglect al honderden euro’s kosten om te herstellen, terwijl de kraan zelf voor minder dan twintig euro te repareren is. Snel handelen loont dus altijd. Meer over schade aan wanden vind je in het artikel over zelf schade aan de caravan repareren.
Kan ik de reparatie zelf doen of moet ik naar een dealer?
Het vervangen van een cartouche of O-ringen is een klus die de meeste caravanbezitters zelf aankunnen, ook zonder voorkennis van loodgieterswerk. Je hebt basisgereedschap nodig dat standaard in een kampeergereedschapskistje zit. De enige uitzondering is als de microschakelaar defect is of als de waterleiding beschadigd is achter de wand. In dat geval is doorverwijzen naar een erkend caravan servicebedrijf verstandig, omdat er dan mogelijk ook het elektrische systeem bij betrokken is.