Propaan of butaan in je caravan: het klinkt als een detail, maar de keuze bepaalt of je gas het doet bij -5 graden of dat de brander stilvalt op een koude ochtend. Propaan werkt betrouwbaar tot -42 graden Celsius, butaan stopt al bij ongeveer 0 graden. Dat is het kernverschil waar alles om draait.
Hieronder beantwoordt dit artikel de meestgestelde vragen over gas in de caravan: welk gas voor welk seizoen, hoe je flessen en regelaars herkent, wat buitenlands gas betekent voor je installatie, en wanneer een combinatiefles of propaanmengsel slimmer is.
Wat is het exacte verschil tussen propaan en butaan?
Propaan (C3H8) en butaan (C4H10) zijn beide vloeibaar petroleumgas (LPG), maar met een ander kookpunt. Het kookpunt is de temperatuur waarop de vloeistof in de fles verandert in gas dat door de leiding naar je brander stroomt.
- Propaan kookpunt: -42 graden Celsius
- Butaan kookpunt: ongeveer +0,5 graden Celsius
Daalt de buitentemperatuur (of de temperatuur rondom de gasfles) richting nul graden, dan verdampt butaan steeds minder goed. Blijft de fles in een koud gascompartiment staan terwijl het vriest, dan stroomt er simpelweg geen gas meer. Propaan verdampt ook bij strenge vorst gewoon door.
Een tweede verschil is de druk in de fles. Bij 20 graden Celsius bedraagt de druk in een propaanfles circa 7 bar, terwijl butaan op ongeveer 1,5 bar zit. Die hogere druk van propaan is de reden dat propaanflessen steviger zijn geconstrueerd en dat je een andere regelaar nodig hebt. Vrijwel alle caravanaansluitingen in Nederland werken op 30 mbar uitgangsdruck; die 30 mbar-regelaar is standaard en geschikt voor beide gassoorten, mits je de juiste aansluitkoppeling hebt.
De energiedichtheid verschilt ook licht: propaan levert circa 46 MJ per kilogram, butaan circa 45 MJ per kilogram. In de praktijk merk je dat nauwelijks aan de vlam of kooksnelheid, maar het verklaart wel waarom een propaanfles iets langer meekomt per kilogram vul gewicht.
Wanneer kies je voor propaan en wanneer voor butaan?
De temperatuur waarbij je kampeert is de doorslaggevende factor. Butaan is prima bruikbaar in de zomer en op warme bestemmingen, propaan is de enige verstandige keuze buiten het zomerseizoen.
| Situatie | Aanbevolen gas | Reden |
|---|---|---|
| Zomervakantie Nederland of Zuid-Europa | Butaan of propaan | Temperatuur blijft ruim boven nulpunt |
| Vroeg voorjaar of laat najaar | Propaan | Nachttemperatuur kan rond 0 graden zakken |
| Winterkamperen (onder 0 graden) | Propaan | Butaan verdampt niet meer bij vrieskou |
| Camping in berggebied (Alpen, Pyreneeën) | Propaan | Hogere ligging = lagere nachttemperatuur |
| Korte weekendtrip zomer | Butaan (goedkoper) | Lagere inkoopprijs per kg |
| Vaste standplaats in Nederland | Propaan 11 kg | Minder wisselen, werkt heel het jaar |
| Spanje lange termijn | Lokale propaanfles (oranje Repsol/Cepsa) | Uitwisseling eenvoudig, lokale norm propaan |
Een vuistregel van veel caravaneigenaren: zodra je de verwarming aanzet, schakel je over op propaan. Verwarming vraagt meer gas dan koken, en juist op koele avonden als de verwarming loopt, zakt ook de gastemperatuur. Butaan geeft dan precies op het verkeerde moment minder druk.
Welke gasflessen zijn er en hoe herken je ze?
In Nederland en België circuleren een handvol standaardflessen. Het kleurcodesysteem is niet wettelijk vastgelegd, maar de meeste leveranciers volgen een vergelijkbare aanduiding.
| Fles | Gassoort | Inhoud netto | Kleur/uiterlijk | Aansluiting |
|---|---|---|---|---|
| Campingaz 907 | Butaan | 2,72 kg | Grijs-blauw, schroefaansluiting | Eigen schroef (niet DIN) |
| Campingaz 904 | Butaan | 1,8 kg | Grijs-blauw, kleiner | Eigen schroef (niet DIN) |
| DIN-propaanfles 5 kg | Propaan | 5 kg | Groen of roodbruin | DIN linksgedraaid |
| DIN-propaanfles 11 kg | Propaan | 11 kg | Groen of grijs-groen | DIN linksgedraaid |
| Patio Gas 5 kg (Calor/Shell) | Propaan | 5 kg | Groen | DIN of klikregulateur |
| Oranje Repsol/Cepsa (Spanje) | Butaan (!) of propaan | 11-12,5 kg | Oranje | Eigen Spaanse koppeling |
Let op: Campingaz-flessen hebben een eigen schroefdraad en zijn niet uitwisselbaar met DIN-flessen. Als jouw caravan is uitgerust voor DIN-propaan, pas dan niet zomaar een Campingaz-fles aan met een tussenstuk, tenzij dat tussenstuk gecertificeerd is (EN 417 of EN 16129).
De kleur van de fles zegt niet altijd wat erin zit. Controleer het etiket of vraag bij het verkooppunt na. Oranje Spaanse flessen bevatten soms butaan en soms propaan, afhankelijk van het merk en de regio. In het noorden van Spanje is propaan gangbaarder dan in het zuiden, juist vanwege de lagere temperaturen in de bergen.
Heb je een andere regelaar nodig voor propaan versus butaan?
Ja, de regelaar (drukredutteur) moet passen bij zowel de gassoort als de flesaansluiting. Toch is er in de praktijk veel standaardisatie: bijna alle caravans in de Benelux werken op een 30 mbar uitgangsdruck, en de meeste 30 mbar-regelaars zijn geschikt voor zowel propaan als butaan, mits de aansluiting klopt.
Waar het misgaat, zijn de koppelingen. Propaan DIN-flessen hebben een linksgedraaide buitendraad. Butaanflessen (zoals de blauwe Campingaz) hebben een eigen interne schroefdraad. Je kunt die twee niet zomaar combineren. Controleer dus altijd:
- Welk type aansluiting heeft jouw huidige regelaar? (DIN, klik, of eigen schroef?)
- Welke fles wil je gebruiken? (DIN-propaan, Campingaz-butaan of anders?)
- Klopt de druk van de regelaar met de apparaten in je caravan? (30 mbar is standaard in NL/BE)
- Is de slang nog in goede staat? (rubber slangen hebben een levensduur van circa 10 jaar)
- Zit er een gasdetector in je caravan en is die ingesteld op de juiste gassoort?
- Controleer of de regelaar een CE-markering heeft en voldoet aan EN 12864 of EN 16129.
- Vervang regelaar en slang samen als je overschakelt van butaan naar propaan.
Caravans van na circa 2010 zijn vrijwel altijd uitgerust voor propaan en hebben een DIN-aansluiting. Oudere modellen kunnen nog een blauwe Campingaz-koppeling hebben. Bij twijfel: vraag je caravandealer of een erkend gasmonteur. Zelf knoeien aan de gasinstallatie terwijl de aansluiting niet matcht, is een risico dat je wilt vermijden.
Wat doe je met gas in het buitenland?
Gas meenemen over de grens is toegestaan, maar aan regels gebonden. De ANWB en internationale afspraken laten toe dat je maximaal twee gasflessen in de caravan vervoert, mits de kranen dicht zijn en de ventilatieopeningen van het gascompartiment niet zijn geblokkeerd. Grotere hoeveelheden vallen onder ADR-regelgeving voor gevaarlijk transport.
Per land zijn er drie situaties die je tegenkomt:
Situatie 1: Duitsland en Oostenrijk. DIN-flessen zijn overal beschikbaar. Dezelfde 5 of 11 kg propaan DIN-fles die je in Nederland koopt, kun je in de meeste grote bouwmarkten, campingwinkels en tankstations uitwisselen. Regelaar en slang hoef je niet aan te passen.
Situatie 2: Spanje en Portugal. De lokale norm is een oranje Repsol- of Cepsa-fles met een eigen koppeling. Als je een Spaanse fles wilt gebruiken, heb je een Spaanse adapter nodig. Die zijn verkrijgbaar bij campingwinkels in Spanje. Let op: een oranje Cepsa-butaanfles verdampt slecht als je in de Pyreneeën kampeert op hoogte, ook al is het zomer. Kies dan de oranje propaanvariant.
Situatie 3: Scandinavië en het Verenigd Koninkrijk. In Noorwegen en Zweden zijn Primus en AGA de gangbare merken. In het VK is Calor Gas de standaard met eigen flessen en koppelingen. Breng uit Nederland een volle DIN-fles mee als je lang naar het noorden reist. De kans op een passende uitwisseling ter plaatse is kleiner dan in Duitsland.
Is propaan altijd veiliger dan butaan?
Propaan en butaan zijn in principe even veilig als je ze correct gebruikt. Beide zijn zwaarder dan lucht, wat betekent dat een lekkage naar de vloer van de caravan zakt en zich niet vanzelf verspreidt. Dat is anders dan bij aardgas (dat lichter is dan lucht). Het vraagt dus om goede ventilatie laag bij de vloer en een gasdetector die correct is gekalibreerd.
Propaan heeft bij gelijke omstandigheden een iets hogere dampdruk, wat technisch betekent dat bij een lek de druk sneller oploopt. Maar in de context van de caravan is dat verschil verwaarloosbaar bij normaal gebruik. Wat meer uitmaakt, zijn de condities rondom de fles:
- Bewaar flessen altijd rechtop in het geventileerde gascompartiment buiten het woongedeelte.
- Sluit de fles af als je de caravan verlaat, ook voor een korte boodschap.
- Test aansluitingen na elke wisseling met soepenzeepwater of een lekdetectiespray (nooit met open vuur).
- Houd gasflessen uit de buurt van warmtebronnen, directe zon en elektra-kasten.
- Controleer de vervaldatum op de fles: stalen DIN-flessen moeten elke 10 jaar gekeurd worden (stempel op de voet of hals).
Gasdetectoren in caravans zijn ingesteld op LPG (propaan/butaan). Ze werken voor beide gassoorten. Controleer wel de batterij of de sensor periodiek: de meeste sensoren hebben een levensduur van vijf tot tien jaar en geven dat via een knipperlichtje of pieptoon aan.
Hoeveel gas gebruik je gemiddeld in de caravan?
Gasverbruik hangt af van het aantal personen, het gebruik van de verwarming en de buitentemperatuur. Als ruwe richtlijn rekenen veel caravaneigenaren met de volgende waarden:
- Koken: circa 0,05 tot 0,10 kg gas per persoon per dag.
- Gasboiler voor warm water: circa 0,10 tot 0,20 kg per dag bij dagelijks douchen.
- Caravan-combiketel (Truma, Alde) op stand laag (nachtvorstwacht): circa 0,10 tot 0,15 kg per nacht.
- Caravan-combiketel op volledige verwarming in het naseizoen: 0,30 tot 0,60 kg per dag, afhankelijk van isolatie en buitentemperatuur.
Een 5 kg-fles gaat bij alleen koken ruim een week mee voor twee personen. Schakel je ook de verwarming in, dan reken je beter op drie tot vijf dagen. Een 11 kg-fles geeft meer marge, maar is zwaarder om te sjouwen (totaalgewicht inclusief staalfles circa 18 kg). Voor caravans met zakluifel of voortent waar je extra ruimte buiten hebt, is een tweede kleine reservefles handig zodat je niet midden op vakantie een gaswisseling hoeft te zoeken.
Caravans van nieuwere merken zoals Fendt en Hobby zijn tegenwoordig beter geïsoleerd, wat het gasverbruik bij verwarming merkbaar verlaagt ten opzichte van oudere modellen. Als je een sloopcaravan gebruikt voor onderdelen, is het gasinstallatie-gedeelte soms nog bruikbaar als je de slangen en regelaar laat keuren.
Veelgestelde vragen
Kan ik een propaanfles aansluiten op een installatie die is bedoeld voor butaan?
Dat hangt af van de aansluiting en de regelaar. Als jouw caravan een Campingaz-aansluiting (blauwe fles) heeft, past een DIN-propaanfles er niet direct op. Je hebt dan een gecertificeerde adapter nodig of je laat de aansluiting omzetten door een erkend gasmonteur. Sluit nooit zomaar twee verschillende systemen samen met een ongekeurd tussenstuk. De druk en koppelingsdraairiching zijn niet uitwisselbaar.
Waarom werkt mijn gasbrander ’s ochtends slecht terwijl de fles nog niet leeg is?
Grote kans dat je butaan in de fles hebt en dat de nachttemperatuur rond of onder nul graden was. Butaan verdampt niet goed bij koude, waardoor er onvoldoende gasdruk op de leiding staat. De fles is niet leeg, maar de vloeistof verdampt te langzaam. Oplossing: schakel over op propaan, of verwarm het gascompartiment tijdelijk voorzichtig (nooit direct verhitten met een lamp of vlam).
Is het toegestaan om gas in de caravan mee te nemen door tunnels en op veerboten?
In de meeste tunnels in Europa is het vervoer van gasflessen toegestaan mits de fles is afgesloten en de ventilatie van het gascompartiment niet is geblokkeerd. Op veerboten gelden strengere regels: veel rederijen vragen dat de hoofdkraan gesloten is en stellen een maximum aan de totale hoeveelheid gas aan boord. Controleer dit altijd vooraf via de website van de specifieke rederij, want de regels verschillen per maatschappij.
Wat is het verschil tussen een menggasfles en een pure propaan- of butaanfles?
Menggasflessen (zoals sommige Campingaz-varianten) bevatten een mengsel van propaan en isobutaan. Dat geeft een iets beter koudeprestatie dan puur butaan, maar slechter dan puur propaan. Ze zijn handig voor kampeertoestel buiten in het voorjaar, maar voor caravanverwarming in het naseizoen blijft een pure propaanfles de betrouwbaarste keuze. Lees het etiket: het mengverhoud staat er soms op, anders staat het in de productspecificaties van de fabrikant.
Hoe lang is een gasfles houdbaar en wanneer moet je hem laten keuren?
Stalen DIN-gasflessen worden doorgaans gekeurd bij productie en vervolgens elke 10 jaar opnieuw. De keuringsdatum staat als stempel of gegraveerd op de voet of hals van de fles. Een fles met een verlopen keuringsdatum mag je niet laten vullen. Composiet gasflessen (zoals de transparante propaaanflessen van Primagaz of Gaslow) hebben een eigen keuringscyclus van eveneens 10 jaar, maar zijn lichter. Let ook op corrosie, deuken of beschadiging van de beschermkap.
Welk gas gebruik je het beste in een pick-up camper of kleine caravan met weinig gasruimte?
In een pick-up camper of een lichte caravan is gewicht een factor. Een composiet propaanfles van 5 kg weegt inclusief fles circa 6 tot 7 kg, tegenover circa 11 kg voor een stalen variant met dezelfde vulling. Propaan blijft de voorkeur houden vanwege het brede temperatuurbereik. Bij twijfel over de beschikbare ruimte en aansluiting: laat je installatie controleren door een caravan-servicebedrijf voordat je overschakelt.